Thomas Hobbes Doğal Hukukçu Mu?
Hayatımıza dair pek çok şeyi, geçmişte yapılan düşünsel tartışmalar ve felsefi öğretiler şekillendirdi. Bazen kendimizi bir yolda kaybolmuş gibi hissederken, bu tür düşünürlerin eserleri ve ortaya koydukları fikirler, temel değerleri sorgulamamıza, geleceğe dair yeni bakış açıları geliştirmemize yardımcı olabilir. Peki, Thomas Hobbes’in “doğal hukuk” anlayışını tartışırken, biz gerçekten neyi sorguluyoruz? Hobbes’in görüşleri, günümüzdeki devlet anlayışlarımızı, toplum ilişkilerimizi nasıl etkiliyor? Bir adım geri atıp, bu düşünürün çağdaşlarıyla ve sonrasındaki felsefi tartışmalarla nasıl bir bağ kurduğuna göz atalım.
Hobbes ve Doğal Hukuk: Temel Bir Tanım
Thomas Hobbes, 17. yüzyılın ortalarında, Batı felsefesinin önemli düşünürlerinden biri olarak tarih sahnesine çıktı. En bilinen eseri Leviathan, modern siyaset felsefesinin temel taşlarından biri kabul edilir. Peki, Hobbes’in “doğal hukuk” anlayışı neydi? Öncelikle doğal hukukun ne olduğunu tanımlayalım.
Doğal hukuk, doğanın insanlara belirli haklar ve sorumluluklar sunduğunu öne süren bir felsefi görüştür. Kısaca, insanların doğal durumlarında uymaları gereken evrensel kuralları ifade eder. Bu kavram, eski Roma’dan beri çeşitli filozoflar tarafından ele alınmış ve farklı biçimlerde tartışılmıştır. Hobbes’in bakış açısı ise, diğer düşünürlerin aksine, daha karamsar bir zemine dayanır.
Hobbes’in İnsan Doğasına Dair Görüşleri
Hobbes’in Leviathan’daki temel argümanı, insanların doğasında bencil olduklarıdır. Hobbes’e göre, insan doğası gereği egoisttir ve temel amacı kendi hayatta kalmasını sağlamak, kendi çıkarlarını korumaktır. Doğal durumda, insanlar bu egoist tavırları nedeniyle sürekli bir çatışma içinde olacaklardır. Hobbes bu durumu, “herkesin herkesle savaşı” olarak tanımlar. Bu korkunç ve kaotik ortamda, insanlar huzur ve güven arayışıyla toplumsal bir sözleşme yapmak zorunda kalırlar.
Bu noktada Hobbes, toplum ve devleti meşrulaştıran temel görüşünü sunar: İnsanlar, doğal haklarından vazgeçerek, mutlak bir otoriteye, yani devlete teslim olurlar. Bu otorite, bireylerin güvenliği ve toplumsal düzeni sağlamak için güçlü olmalıdır.
Hobbes’in Doğal Hukuk Anlayışına Dair Eleştiriler
Peki, Hobbes’in bu görüşü gerçekten doğal hukukçu bir bakış açısı mıdır? Hobbes, doğal hukukun toplum sözleşmesiyle şekillendiğini savunsa da, bu sözleşme bir tür “zorunluluk”tan başka bir şey değildir. İnsanlar, doğal durumda birbirleriyle sürekli çatışma içinde olacakları için, devlete mutlak yetki veren bir sözleşme yapmayı tercih ederler. Burada önemli bir soru ortaya çıkar: Hobbes, doğal hukukla neyi amaçlamaktadır?
Buna yanıt vermek için, Hobbes’in yaklaşımını başka doğal hukukçularla karşılaştırmak gerekir. Örneğin, John Locke, doğal hukuku insanın doğuştan sahip olduğu yaşam, özgürlük ve mülkiyet haklarına dayandırırken, Hobbes bu hakların yalnızca güvenlik sağlama amacına hizmet ettiğini savunur. Hobbes’in anlayışında bireyler, devlete karşı hiçbir direniş hakkına sahip değildir. Bu, mutlak bir otorite anlayışına yol açar ve Hobbes’i diğer doğal hukukçulardan ayıran noktadır.
Hobbes ve Modern Devletin Temelleri
Hobbes’in “doğal durum” ve “toplum sözleşmesi” konusundaki görüşleri, modern devletin ortaya çıkışında önemli bir rol oynamıştır. Hobbes, devleti, insanların güvenliğini sağlamak ve toplumsal düzeni oluşturmak için bir araç olarak görür. Bu, onun doğal hukuk anlayışının temelini oluşturur. Hobbes, devleti güçlü ve merkezileşmiş bir yapı olarak savunur. Bu görüş, modern devlet anlayışında hükümetin mutlak gücünü, toplumu yönetme ve denetleme yetkisini meşrulaştırır.
Ancak, Hobbes’in mutlak monarşi savunusuna rağmen, günümüzde devletin gücü üzerine tartışmalar hala sürmektedir. Modern demokrasilerde ise devlet, halkın iradesine dayanarak var olur. Hobbes’in yaklaşımı, monarşist bir devlet yapısına daha uygunken, günümüzdeki çoğu demokratik sistemde onun görüşlerinin tam tersi bir anlayış hâkimdir.
Hobbes’in Doğal Hukukçu Olup Olmadığı Sorusu
Günümüzde “doğal hukukçu” ifadesi, belirli bir hukuk anlayışına dayanan, bireylerin doğuştan sahip oldukları hakları savunan bir yaklaşımı ifade eder. Ancak Hobbes’in görüşleri, bu tanımla tam olarak örtüşmemektedir. Hobbes, doğal hukuku, daha çok güvenlik ve düzenin sağlanması için bir araç olarak görmüştür. Bireylerin doğal hakları üzerinde sınırlamalar getirerek, onların özgürlüklerini devletin denetimine sunar. Hobbes’in doğal hukuk anlayışı, Locke veya Rousseau’nun daha özgürlükçü ve bireyci görüşlerinden farklıdır.
Hobbes ve Günümüz Tartışmaları
Bugün Hobbes’in fikirleri, özellikle otoriter rejimlerle ilgili tartışmalarda gündeme gelmektedir. Hobbes, devletin mutlak gücünü savunduğu için, bazı otoriter liderler onun görüşlerini bir tür meşrulaştırma aracı olarak kullanabilir. Bununla birlikte, Hobbes’in doğrudan bu tür rejimlere destek verdiği söylenemez. Hobbes, daha çok, insan doğasının kaotik yapısına karşı güvenlik sağlayacak güçlü bir devletin gerekliliğini vurgulamıştır.
Bugün, Hobbes’in görüşleri, sosyal sözleşme teorileri ve birey-devlet ilişkileri üzerine yapılan modern tartışmalarda hala etkilidir. Ancak Hobbes’in görüşleri, demokrasilerin evrimiyle birlikte değişen devlet anlayışlarıyla karşı karşıya gelmiştir. Demokrasi, birey haklarını savunurken, Hobbes’in gücü merkeze alan bakış açısı daha sınırlı bir etkisi vardır.
Sonuç
Thomas Hobbes’in doğal hukuk anlayışı, temelinde güvenlik ve düzen arayışını yansıtan, insan doğasına karamsar bir bakış açısına dayanır. Bu nedenle, Hobbes’in doğal hukukçu olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, kişisel yorumlara bağlıdır. Onun doğrudan bireysel özgürlükleri savunan, daha özgürlükçü doğal hukuk anlayışlarından farklı olarak, devletin güçlü ve merkezi bir otoriteye sahip olması gerektiğini savunduğu göz önünde bulundurulmalıdır.
Günümüzde, Hobbes’in görüşleri hala geçerliliğini koruyor mu? Modern toplumda devletin rolü ve gücü üzerine yapılan tartışmalar, Hobbes’in felsefesine nasıl bir katkı sağlıyor? Bireylerin özgürlükleri ve devletin gücü arasındaki dengeyi nasıl kurmalıyız? Bu sorular, Hobbes’in mirasını ve doğal hukuk anlayışını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir.